W Polsce na projektowanie i usługi inżynierskie przeznacza się dziś średnio ok. 1% wartości inwestycji publicznych, podczas gdy rynkowe i międzynarodowe benchmarki wskazują poziom bliższy 5% lub wyższy.
Ta różnica ma bezpośredni wpływ na jakość, bezpieczeństwo, koszt oraz tempo realizacji inwestycji publicznych, a w obecnych realiach rynkowych pogłębia problemy całego sektora.
Skierowaliśmy do administracji państwowej, w tym do Ministerstwa Infrastruktury, Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych oraz Prezesa Prokuratorii Generalnej RP, pismo dotyczące konieczności wprowadzenia systemowych rozwiązań w zakresie wyceny usług intelektualnych w zamówieniach publicznych. Wskazujemy, że obecny model, oparty głównie na kryterium ceny oraz utrwalonych praktykach przetargowych, nie uwzględnia specyfiki usług wymagających wiedzy i doświadczenia, a jego skutki widoczne są na wszystkich etapach procesu inwestycyjnego. Jednocześnie podkreślamy, że samo sygnalizowanie problemu nie jest wystarczające. Przedstawiamy konkretne propozycje rozwiązań, które pozwalają ograniczyć zjawisko rażąco niskich cen oraz wzmocnić rolę rzeczywistych kryteriów jakościowych w zamówieniach publicznych na usługi intelektualne.
W naszej ocenie problem wyceny usług projektowych i inżynierskich ma charakter systemowy. Kryteria pozacenowe często pozostają bez istotnego wpływu na wybór oferty, natomiast wartość zamówień bywa określana na podstawie danych historycznych, które nie odzwierciedlają aktualnych realiów rynkowych. Presja na obniżanie ceny nie jest przy tym równoważona rzetelną oceną ryzyk, zakresu odpowiedzialności ani rzeczywistych nakładów pracy.
W warunkach ograniczonej liczby nowych zleceń oraz nasilonej konkurencji cenowej dalsze zaniżanie wyceny pracy projektowej i inżynierskiej zwiększa ryzyko błędów, opóźnień oraz problemów finansowych po stronie wykonawców.
Konsekwencje niedoszacowania usług intelektualnych ujawniają się w trakcie realizacji inwestycji w postaci poprawek dokumentacji, zmian projektowych, sporów kontraktowych oraz wzrostu kosztów. To jakość pracy projektowej i inżynierskiej w największym stopniu decyduje o późniejszym bezpieczeństwie, tempie realizacji, a także przewidywalności inwestycji publicznych.
Naszym zdaniem bez spójnych zmian w systemie zamówień publicznych nie da się realnie poprawić jakości usług intelektualnych, a działania punktowe nie przyniosą trwałych efektów.
W skierowanym piśmie wskazujemy cztery kluczowe obszary wymagające zmian:
- wprowadzenie mechanizmu referencyjnej ceny minimalnej jako progu uruchamiającego procedurę badania rażąco niskiej ceny,
- opracowanie centralnej metodyki kalkulacji takiej ceny dla określonych rodzajów usług,
- realne wzmocnienie kryteriów jakościowych względem kryterium ceny,
- przygotowanie katalogu kryteriów jakościowych wraz z zasadami ich stosowania.
Skuteczne stosowanie kryteriów jakościowych wymaga nie tylko zmian formalnych, ale także wsparcia zamawiających w postaci jasnych wytycznych, tak aby kryteria te nie miały charakteru pozornego. Podobne mechanizmy funkcjonują już w innych państwach Unii Europejskiej i wspierają ochronę jakości bez eliminowania uczciwej konkurencji.
W europejskich praktykach rynkowych usługi projektowe i inżynierskie traktowane są jako kluczowy element procesu inwestycyjnego. Większy nacisk na jakość projektowania przekłada się na lepszą koordynację inwestycji, mniejszą liczbę zmian w trakcie realizacji oraz niższe koszty w całym procesie realizacji.
Apelujemy o rozpoczęcie dialogu pomiędzy administracją publiczną a uczestnikami rynku, w szczególności z Urzędem Zamówień Publicznych Prokuratorią Generalną RP i Ministerstwem Infrastruktury, w celu przyjęcia rozwiązań, które poprawią jakość przygotowania inwestycji publicznych i zwiększą bezpieczeństwo ich realizacji.
Pismo do Ministerstwa Infrastruktury
